De verwantschap tussen talen

Al meer dan 100.000 jaar treden de mensen met elkaar in contact door de taal. Omdat het schrift pas ongeveer 5000 jaar geleden is uitgevonden, weten we niet of al die verschillende talen - meer dan 16.000 - uit één en dezelfde bron zijn ontstaan. Taalkundigen beseffen dat de zoektocht naar een oertaal onbegonnen werk is. Deze special over de historie van onze eigen taal en die van andere volkeren kan ons veel leren over het verleden en leiden tot beter inzicht over taal als communicatiemiddel.

Definitie van een taal:
Taal is een systeem uit verschillende klanken die in een bepaalde volgorde en met een bepaalde functie of betekenis worden gebruikt.
Een meer nauwkeurige omschrijving is moeilijk, omdat kenmerken van een bepaalde taal in een andere taal heel goed kunnen ontbreken. B.v. het Maleis herhaalt ter aanduiding van het meervoud het enkelvoud (orang orang= mensen).
Wat in veel talen tot de grammatica behoort (woordsoorten, woordvolgorde, verbuiging, vervoeging etc.) ontbreekt in andere. Talen als het Fins en het Hongaars vatten in één woord iets samen waar het Nederlands verschillende woorden voor nodig heeft. Anderzijds zeggen wij "Sterreplein", waar het Frans vier woorden nodig heeft: "Place de l' Étoile".

Zoektocht naar de oudste taal
De taalwetenschap kan alleen maar speculeren over hoe de primitieve mens zijn taal heeft ontwikkeld en of alle talen uit dezelfde bron stammen of niet. Tot in de 18 e eeuw heeft men de theorie verdedigd dat het Hebreeuws, de taal van de Bijbel, de moeder van alle andere geweest moet zijn. Een definitieve oplossing van dit probleem zal wel nooit gevonden worden en bovendien is het heel goed mogelijk dat de taal van de mens op verschillende plaatsen tegelijk is ontstaan.

Overeenkomsten tussen talen
De taalwetenschap heeft zich echter met beduidend betere resultaten met andere historische problemen bezig gehouden.
Al in de 10e eeuw ontdekten Arabische geleerden overeenkomsten bestonden tussen het Arabisch en het Hebreeuws. De Duitser Franz Bopp geldt als eigenlijke grondlegger van de zgn. historische taalwetenschap. Hij publiceerde in 1816 een boek waarin hij verband legde tussen de grammatica van het Sanskriet (de taal der oude Indiërs), het Grieks, het Latijn, het Perzisch en het Germaans.
Dankzij steeds omvangrijker experimenten en verfijnde methodes kunnen we van veel talen de geschiedenis nagaan en door vergelijking hun onderlinge verwantschap vaststellen.
Toch blijven er talen die blijkbaar geheel op zichzelf staan, zoals b.v. het Zuñi, een geïsoleerde taal uit New Mexico (USA) en dichterbij huis het Baskisch op het grensgebied van Noord-Spanje en Zuidwest-Frankrijk. Linguïsten (taalgeleerden) zoeken vele voorbeelden met woorden in verschillende talen om verwantschap vast te stellen. Maar men ontdekt dat verwante woorden niet altijd dezelfde betekenis houden. B.v. het Duitse woord 'Zimmer' is verwant met 'timmeren' en de Nederlandse equivalent 'kamer' niet. Hetzelfde met het Duitse 'Zaun' dat doet denken aan onze 'tuin', maar betekent 'heg'. Toch hoeven deze voorbeelden niet te betekenen dat het Nederlands en het Duits van elkaar zijn afgeleid; zij kunnen ook beide uit dezelfde taal zijn ontstaan.

Vervolgartikelen

1. Verwantschap tussen talen
2. Taalfamilies wereldwijd
3. De taal op reis
4. Dialect, slang en vakjargon
5. Universele talen