Oorsprong van onze beschaving

Ongeveer 10.000 jaar geleden, toen de volkeren van het Nabije Oosten voedsel gingen verbouwen en huisdieren begonnen te houden, vond er in de ontwikkeling van de mens van een primitief nomadenleven tot een beschaafde maatschappij een opmerkelijke vooruitgang plaats. Er waren al grote uitvindingen en ontdekkingen gedaan: het wiel, het gebruik van metalen, het pottenbakken, het schrift en het tellen. Het bevorderde de handel en de groei van steden en stadstaten.

Oorsprong van onze beschaving

Al heel vroeg liet de prehistorische mens sporen na van een leven in georganiseerd groepsverband. Verder blijkt hij er allerlei gewoontes op economisch, sociaal en godsdienstig gebied op nagehouden te hebben die hij weer aan anderen doorgaf. Op zijn manier was de voorhistorische mens dus 'beschaafd'. Tegen het eind van de neolitische periode in het Nabije Oosten, zo ongeveer 4000 v. Chr., leefden de mensen daar in dorpen: zij weefden, waren pottenbakkers, spanden dieren voor de ploeg, verbouwden graan, voeren in bootjes en bouwden huizen en grafmonumenten. De overgang van prehistorie naar historie vindt plaats wanneer de mens zijn taal gaat schrijven en bewaren. Voor zover wij weten, valt de oorsprong van de schrijfkunst ongeveer samen met de bouw van de eerste steden. De meest recente archeologische vondsten tonen aan dat er ca. 8000 v. Chr. bloeiende steden bestonden in Palestina en in Klein-Azië. Beter bekend zijn de steden die ca. 4500-4000 v. Chr. ontstonden in de dalen van de Nijl, de Tigris, de Eufraat en de Indus. De twee centra aan de Nijl en aan de Eufraat en de Tigris lagen in geografisch opzicht dicht bij elkaar; beide lagen in wat tegenwoordig het Nabije of Midden-Oosten heet. Die valleien vormden uiteindelijk de bakermat van onze westerse beschaving.

De staten in het Nabije Oosten

In het oude Nabije Oosten of Midden-Oosten zoals we tegenwoordig zeggen, ontstonden de eerste staten, onafhankelijke politieke eenheden, die internationale betrekkingen met elkaar onderhielden. De toenmalige grote mogendheden waren de Soemeriërs in Mesopotamië (tussen de Eufraat en de Tigris, het huidige Irak), Egypte (langs de Nijl) en een aantal elkaar opvolgende staten: Chaldea, Babylonië, Assyrië en Perzië. Tussen Egypte en Mesopotamië strekte zich de 'Vruchtbare Halvemaan' uit: dwars door het huidige Israël en Syrië en langs de Arabische woestijn, in de vorm van een halve maan (zie kaart inleiding). In de oudheid vormde het middengedeelte van dit vruchtbare gebied een staatkundig onsamenhangend geheel van kleine staatjes, zoals Judea en Fenicië, die voortdurend leefden in wedijver en rivaliteit. Toch onderhielden zij betrekkingen met de rijkdom en de cultuur van de toenmalige grote mogendheden.

Invallen en veroveringen

Van al die grote en kleine mogendheden in het beschaafde Nabije Oosten had elk zijn eigen geschiedenis en vele daarvan ontwikkelden een geheel eigen stijl en cultuur. De staatkundige geschiedenis van deze regio laat zich verklaren uit de wisselwerking van twee krachten. De eerste: langs de grenzen dringen nomaden in de beschaafde gebieden door en vestigen zich er permanent. De tweede kracht: bepaalde grote mogendheden onderwerpen hun buren. Nu en dan oefende een bepaalde grote mogendheid, zoals Assyrië een uitgebreide heerschappij over de anderen uit, dan weer wisten de afzonderlijke staten eeuwenlang hun 'onafhankelijkheid ' te behouden. Totdat uiteindelijk, tegen het einde van het tijdperk, omstreeks 500 v. Chr. de Perzen over bijna het gehele Nabije Oosten de scepter zwaaiden. Hun heerschappij strekte zich uiteindelijk uit van Zuid-Egypte tot aan de grenzen van Rusland en India.

Europa

Tegen die tijd dat de Perzen voet op Europees grondgebied wilden zetten, was de beschaving in Griekenland op een hoog peil en uitgewaaierd over diverse kolonies rond de Middellandse en Zwarte Zee. De stadstaten onder leiding van Athene wisten de Perzen terug te dringen. Na een periode van verval in de Griekse ontwikkeling door onderlinge rivaliteit waren het uiteindelijk de Romeinen die de basis legden voor een groot rijk dat half Europa beheerste. Als gevolg van invallen door nomadische stammen en een interne machtstrijd stortte het Europese deel van dit wereldrijk (Westromeinse rijk) in de vijfde en zesde eeuw van onze jaartelling in (Het Oostromeinse rijk, dat grote delen van het Midden-Oosten en de Noord-Afrikaanse kust omvatte, zou nog tot de 15e eeuw intact blijven). De sterke opkomst en organisatie van het christendom zorgde ervoor dat culturele waarden niet mede ten onder gingen in de daaropvolgende eeuwen.