De structuur van de aarde

In ons zonnestelsel neemt de aarde een unieke plaats in wegens de samenstelling van haar dampkring en de overvloed van water op haar oppervlak. Meer dan enige andere planeet is de aarde een wereld van groei en verandering. In de aardkorst hebben grondverschuivingen plaats, braken vulkanen lava uit en verandert het landschap door werking en erosie. In deze special uitgebreid aandacht voor de krachten die de vorm en structuur van onze planeet hebben bepaald.

De vorm van de aarde

Vanuit de ruimte gezien lijkt de aarde een gladde bol. De diepste oceaantroggen en de hoogste bergtoppen veroorzaken vrijwel onzichtbare rimpels in haar oppervlak. Van bovenaf vervormen wind, water en ijs haar 'huid'. Van binnenuit werken hete, gesmolten gesteenten op de aardkorst in en doen deze plooien en scheuren. Deze beide soorten krachten bepalen vorm en structuur van onze planeet, en veranderen in de loop der tijden langzaam en onmerkbaar haar uiterlijk.

Hoe komt het nu dat de aarde de bolvorm heeft? Dit is het gevolg van de zwaartekracht. In de vrije ruimte trekken alle deeltjes elkaar aan. Dat leidt ertoe dat er een lichaam wordt gevormd dat bij een bepaald volume het kleinst mogelijke oppervlak bezit: en dat is de bol.

Reis om de wereld van Magelhaes

Zelfs in het begin van de 16e eeuw was men het nog niet eens over de vorm van de aarde. Pas de tocht van de Portugese ontdekkingsreiziger in Spaanse dienst Fernando Magelhaes om de wereld (1519-1523) bracht het bewijs dat de aarde geen platte 'pannekoek' was. Hij stak de Atlantische oceaan over naar Brazilië, zeilde zuidwaarts en bereikte de zeestraat tussen het huidige Chili en Vuurland. Deze smalle doorgang zou later naar hem genoemd worden als Straat Magalhães. Via deze zeeëngte tussen gevaarlijke klippen en een woeste zee bereikte hij het rustige water van wat hij daarom de Stille Oceaan noemde. Later volgde de maandenlange oversteek naar Azië en landde hij met zijn manschappen op de Filippijnen. Daar werd Magelhaes vermoord, maar één van zijn schepen kwam in 1522 om Afrika heen terug in Spanje. Het was de eerste keer dat een zeereis om de wereld was voltoooid. Het bewijs dat de aarde rond was, was hiermee geleverd.

In de volgende 11 artikelen van deze special aandacht voor de samenstelling van de oppervlakte en het inwendige van onze planeet:

1. De oppervlakte
2. Het inwendige
3. Bergen en aardbevingen
4. Vulkanen
5. Grondwater
6. IJs
7. Rivieren
8. Sedimentatie
9. Veranderende kusten
10. Getijden
11. Wereldzeeën